 इन्दिरा प्रसाईँको परिचय साहित्यसागरमा समेटिइसकेको छ । उनी कविता, आख्यान र गैरआख्यानमा कलम चलाउने प्रतिभा हुन् । उनले साङ्गठनिक एवम् सिर्जनात्मक ढङ्गले साहित्यसेवा गरिरहेकी छन् । साहित्यसागरको प्रस्तुत शृङ्खलामा उनको ‘चटके, कठपुतली र तमासे शीर्षकको कविता समेटिएको छ । यस कविताले नेपालको राजनैतिक विसङ्गतिको पर्दाफास गरेको छ ।
-सम्पा. |
पर्दा खुल्लै छ
एउटा केही पुरानोजस्तो
रङ्गमञ्च देखिएको छ
रङ्गमञ्चको उज्यालोमा
धुमधामको तामझाम छ
अग्रिम पङ्तिमा
एउटा दीव्य आसन छ
त्यो आसन खाली छ ।
रङ्गमञ्चको पछिल्तिरपटि्ट पनि
बाक्लो पर्दा छ
पर्दा पछिल्तिर बसेर
कुन्नि कति छन् चटकेहरू
डोरी तानेर
कठपुतलीको नाच
एकनास देखाइरहेछन् ।
चटकेको इसारामा
हिजोदेखि आजसम्म
कठपुतलीको खेल
एकनास प्रदर्शन भइरहेछ
तीव्र प्रतिस्पर्धाका कठपुतलीहरू
तँछाड मछाडको दृष्य
थाहा छैन कहिलेसम्म कठपुतलीहरू
र हामी तमासे !
दीव्य आसनका ओरिपरि रङरङका
कठपुतलीहरू नाचिरहेछन्
रङ्गमञ्चभरि धेरै संख्यामा
रङ्गीचङ्गी पुतलीहरू पनि
छरिएका छन्, भरिएका छन्
स्थिर आँखाले
कौतुहलको भावले
निरीह मनस्थिति सँगाल्दै
प्रतिक्रियाविहीन दृष्टिले
रङ्गीचङ्गी पुतलीहरू
तिनको पहुँचबाट धेरै टाढाको
दीव्य आसन
लोभिएर हेरिरहेछन् ।
पहेंलो, हरियो, सिंदुरे,
रक्तिम र कालो रङ बोकेका
कठपुतलीहरू !
पर्दापछाडि कतै बसेर
अदृष्य डोरी समातेका चटकेहरू
कठपुतली नचाउँदै छन्
चटकेका सीपको कमाल हुन् कठपुतली
युगलाई अल्मल्याउने
निरन्तरका तमासा हुन् कठपुतली
ब्रुकब्रुक उफ्राइन्छन् कठपुतली
कहिले निहुरिन्छन् पाउसम्म
र दामै पनि चढाइदिन्छन् कठपुतली !
रगत कै होली पनि खेलाइन्छन् कठपुतली !
खेल जिते कठपुतलीले
हौसिन्छौं हामी तमासे
रमाउँछौं हामी तमासे
ताली बजाउँछौं हामी तमासे ।
चटकेको इच्छामा
कुनैबेला पहेंला कठपुतली पनि
नचाइन्छन् र दौडाइन्छन्
अथवा बेरङका कठपुतली नै भएपनि
त्यही अग्रपङ्तिमा विराजमान
दीव्य आसनमा बसाइन्छन् पनि
तमासेहरूको नियति
ताली बजाउँने
रमाउँने र गाना बजाना गर्नें
कठपुतलीका गलामा हर्ष प्रतीक भएर
माला पहिर्याउँने
विजयोत्सवमा जिन्दावादका
गगनभेदि नारा लगाउँने ।
यसरी यो क्रम दोहोरिन्छ
यही क्रम तेहरिन्छ
चटके चटक देखाइरहन्छन्
कठपुतली नचाइरहन्छन्
अनि तमासे हामी
चटकेका खेलमा सहभागी हुनु
शायद हाम्रो नियति
कठपुतलीको यशोगानमा
सरिक हुनु
मात्र हाम्रो जीवनशैली
तमासे भएर ताली बजाइरहन्छौं
तमासे भएर विजयोत्सव मनाइरहन्छौं ।
अग्रपङ्तिको दीव्य आसनमा
कठपुतली बसाल्नुअघि
चटके कठपुतलीको
रङ फेरिदिन्छ तर भोग उस्तै
चटके स्वयम् भाग्य निर्माता कठपुतलीको
जन्मदाता, कर्मदाता
चटकेको हातको औंलामा
गाँसिएको कठपुतलीको अस्तित्व
चटकेको औंलाको शक्तिले
दीव्य आसनमा बसाइन्छ कठपुतली
चटकेकै खेल खेलमा
एकाएक दीव्य आसनबाट
हटाइन पनि सक्छ कठै कठपुतली !
सिंदुरे र रक्ताम्मे
अथवा हरिया नै कठपुतलीहरू !
कहिलेकाँहीं टुक्र्याइन्छन् पनि
गुलाफी, सुन्तले, कलेजी र
अन्य रातैजस्ता लाग्ने रङका पनि
रङमञ्चैभरि कठपुतलीहरू !
घाँसे हरियोबाट टुक्र्याएर
सुगा हरियो समेत कठपुतली !
चटकेको चाहना न हुन् कठपुतली !
कल्पना पनि गर्नै नसकिने गरी जोडिइन पनि सक्छन् कठपुतली
लाजै मर्दो गरी
एकाकार पनि पारिन सक्छन् कठपुतली !
एकनास नाचिरहेछन् कठपुतलीहरू !
नचाइएका छन् कठपुतलीहरू ।
चटकेको अनुशासनमा नबसे कठपुतली !
अथवा चटकेको डोरी चुँडालिहाले कठपुतली !
अलप नै पारिन सक्छन्
रङ्गमञ्चबाटै कठपुतली !
त्यसैले भयभित पनि छन् बरा कठपुतली!
कालो पनि छ कठपुतली
निख्खर कालो रङबाट झुर्केर
गाढा नीलो, फुस्रो कालो, आकाशे नीलो,
खैरो र अरू पनि त्यस्तै रङहरूमा
विभाजित छन् काला कठपुतलीहरू
काला खण्डित स्वरूपका कठपुतलीहरू
चटकेको नाँचमा सहभागी हुन पनि
मसिना धेरै मसिना भइदिनाले
चटकेकै खेलमा समेत
वाधा पार्लानजस्ता पनि छन् काला कठपुतलीहरू ।
दीव्य आसनबाट
पलायन पारिएको कठपुतली
तमासेको धारे हातको मर्मले
विछिप्त हुन्छ, विस्थापित हुन्छ,
चटकेको चटक हो कठपुतली !
आत्मसम्मानको अर्थ नबुझ्ने तमासेका लागि
निर्धो रङ्गमञ्चको उत्पात सुन्दरता हो कठपुतली !
अपरम्पार आकर्षण हो कठपुतली
कहिले हरियो र रक्तिम कठपुतली विजयी
कहिले पहेँलो र कहिले सिंदुरे विजयी
कहिले काँही दुई रङ अथवा
धेरै रङ मिसाएर पनि
बनाइदिन्छ चटके नयाँ विजयी सिङ्गो कठपुतली !
विजयको उन्मादमा चिच्याउँछौं
हामी तमासे !
शक्तिका पुजारी हामी तमासे !
विजयीका भक्त हामी तमासे !
पराजितलाई लघार्ने हामी तमासे !
पराक्रमसँगमात्र सरोकार राख्ने
बलेको आगोमात्र ताप्ने
चटकेको खेलमा रमेर
वास्तविक दृष्यका लागि
सँधै गान्धारीनियति स्वीकार्न तयार
हामी तमासे !
भरखरै फेरि प्रतिस्पर्धाको प्रारम्भ भएको छ
नचाइँदैछन् कठपुतली !
रङबाट बेरङ भएका कठपुतली !
दीव्य आसनमा बस्ने लालसामा
धमाधम नचाइँदैछन् कठपुतली
तँछाड मछाड गराइँदैछन् कठपुतली !
कठपुतलीको खेलमा सँधै झैं
यसबेला पनि सघाउँदैछौँ हामी तमासे
हाहा हिहीको खेलमा मस्त छौँ हामी तमासे
अलिकति लोभ र अथाह पापको चाश्नीमा डुबेको
खट्टिमिट्ठीको स्वाद लिँदै
पुस्तौँपुस्ता नाश्ने खेलमा
सहभागी हुँदै
रमाउँदैछौँ हामी तमासे
अस्तित्ववोध नभएका हामी तमासे
स्वाभिमानको अर्थ थाहा नपाएका
हामी तमासे
एकनास ताली बजाइरहेछौँ
हामी तमासे !
